008

Türkistannıñ jaña däuiri bastaladı

Juırda Türkistan oblısı qwrılıp, onıñ ortalığı bolıp Türkistan qalası bekitilgeni belgili. Bwl tarihi Jarlıqqa Elbası el aldında qol qoyıp, şaña oblıs pen şejireli şahardıñ bolaşağına senimmen qaraytının ayttı. Büginde öñirde Türkistan qalasın damıtu bağıtındağı jwmıstar bastalıp ketti. Qazir qalanıñ bolaşaq keskini men säuleti, Bas josparı men damu strategiyası talqılanıp jatır. Türkistandı türki äleminiñ ruhani-mädeni ortalığı jäne turizmi damığan qalağa aynaldıru mäselesi kün tärtibinde twr. Tayauda oblıs ortalığında  alqalı jiın ötti. Oğan oblıs äkimi men belgili säuletşiler men tarihşılar, arheologtar, suretşiler men ziyalı qauım ökilderi qatısıp, oyların ortağa saldı. 

Basqosuda Türkistan oblısınıñ äkimi Janseyit Tüymebaev Qazaq handığınıñ astanası bolğan kieli şahardıñ jaña qazaq tarihında ayrıqşa ornı bar ekenine, keleşekte älemniñ turizmge tartımdı qalalarınıñ birine aynalatınına senim bildirdi.  Elbası tapsırmasına säykes, Türkistandı türki düniesiniñ ruhani-mädeni ortalığına aynaldıru joldarı qarastırılıp jatqanın mälimdedi.

– Türkistan qalasındağı YUNESKO-nıñ qorğalu aymağındağı ğimarattar Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ biiktiginen aspau kerek. Barlıq jerde mavzoley körinip twruı qajet. Sonday-aq, ğimarattar men baspanalar ortaaziyalıq stil'de salınuı tiis. Qazaqı säulet öneri men oyu-örnekter qoldanıladı. Sonda elimizdegi bir qala osınday eski kelbetpen boy köteredi. Türkistan qalasın älemdik deñgeydegi tarihi-mädeni ortalıq retinde damıtu üşin «Köne Türkistan» twjırımdaaması jasaldı. Onıñ bastı bağıttarınıñ biri turistik  industriyanı damıtu bolıp belgilendi. Jobanıñ negizgi ideyalıq mäni – Türkistan qalasın türki äleminiñ tarihi astanası retinde «TÜRKSOY» wyımına müşe elderge körsetu. Sonımen qatar, türkitildes halıqtardıñ säulettik, etnografiyalıq jäne wlttıq gastronomiyalıq bağıttarın tanıtıp, qalanı türki äleminiñ mädeni ortalığına aynaldıru bağıtında jwmıs jürgiziledi. Qalada halıqaralıq äuejay men temirjol vokzalı, avtovokzal men qonaq üyler jäne äkimşilik-iskerlik ortalığı boy köteredi, – dedi J.Tüymebaev.

Öñir basşısı bwdan bölek halıqaralıq deñgeydegi YAsaui muzeyin salu josparda bar ekenin ayttı. Bwl muzey älem turisterin qızıqtıratın äri tarihtan sır şertetin ğajap ortalıq boladı dep kütilude. Sonımen qatar, Elbası tapsırmasına säykes, ärbir oblıs pen qala Türkistanğa bir-bir nısannan salıp beredi. Mäselen, Astana qalasınıñ äkimi Ä.Isekeşov «Astana» sayabağın salu jöninde wsınıs bildirip ülgeripti.

Joba boyınşa aldağı uaqıtta 99,6 gektar aumaqta türli ğimarattar salınadı. Birinşi kezeñde Türkiya tarapınan salınğan meşittiñ oñtüstik şığıs betindegi  61,8 gektar jer aumağına «Etonosayabaq» salu közdelse, ekinşi kezeñde Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ qarsı betindegi 12,3 gektar jer aumağında «TÜRKSOY» wyımına müşe elderdiñ mädeni oşaqtarı men sol elderdiñ tarihın sipattaytın nısandardıñ qwrılısı jürgizilmek. Bwl rette mädeni oşaqtarın saluğa türki tildes memleketter de üles qosadı degen boljam bar.  Al üşinşi kezeñ boyınşa Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ 88,7 gektar aumağındağı bekinis qorğanı men arbatı jäne onıñ  boyındağı ğimarattar jañğırtılmaq. Mwnıñ bäri äzirşe, joba ğana. Barlıq jwmıstar Bas jospar bekitilgennen keyin bastalmaq. Büginde Bas josparğa halıqaralıq konkurs jariyalandı.

Türkistandağı keleli keleste Ä.H.Marğwlan atındağı Arheologiya  institutınıñ direktorı, tarih ğılımdarınıñ doktorı Bauırjan Baytanaev qwrılıs jürgizilgende köp eskertkişter men tarihi orındarğa ziyanı timese eken degen tilegin jetkizdi.  Tarih ğılımdarınıñ doktorı, profesor, akademik Sattar Mäjitov Türkistannıñ memleketimiz üşin asa mañızdı ortalıq ekenine toqtaldı. Türkistanda türki tildes halıqtardıñ intellektualdıq ortalığın qwruğa mümkindik mol ekenin ayttı.  Ädebiet sınşısı, jazuşı  Qwlbek Ergöbek «Türkistanda salınatın muzey halıqaralıq talapqa say boluı tiis. Onı keseneniñ mañına baylap qoyudıñ qajeti joq. Arnayı jer bölip, külli älem jwrtşılığı tamsanatın orınğa aynaldıruğa boladı» dedi. Sonımen qatar, şaharda auız su mäselesin şeşu kerektigin da atap ötti.  QR qwrmetti säuletşisi  Ğabit Sadırbaev Türkistan  qazaq qolöneri men mädenietiniñ ortalığına aynalatınına, qazaq jastarına jalın beretin şahar bolatınına senim bildirdi. Tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor Hangeldi Äbjanov öz sözinde «Türkistandı sakraldı qala retinde damıtuımız kerek. Bwl turisterdi tartuğa da jaqsı. Ekinşiden, Türkistan turalı jazbalar men mälimetterdi tügel jinap, zerttegen jön. Üşinşiden, qala damuı üşin jeñil önerkäsipti qolğa alu qajet. Mäselen, Türkistanda maqta bar. Nege kiim toqu isin damıtıp, halıqaralıq brendke aynaldırmasqa? Törtinşiden, bir oblısqa jalğız universitet azdıq etedi. Jaña universitetter aşılsa, ğılım damitın edi» degen oyın jetkizdi. Oblıs äkimi Janseyit Tüymebaevqa Wlı Jibek Jolınıñ on besinşi ğasırda salınğan köşirmesin saltanattı türde tapsırdı.

Kartanıñ tarihı turalı H.Äbjanov «Bwl kartanı Beyjiñ universitetiniñ professorı Lin' Meycun' sıyğa tartqan. Tüpnwsqası Gonkong bankinde saqtaulı twr. Onıñ qwnı – 20 million AQŞ dolları. Qıtay professorı özindegi eki köşirmeniñ bireuin bizge sıyladı. Kartada Wlı Jibek Jolınıñ boyındağı iri qalalar men özender belgilengen. İşinde Türkistan qalası da bar. Bolaşaqta Türkistan oblısınıñ ortalığı – Türkistanda ülken muzey salınatının estidim. Sondıqtan osı asa qwndı jädigerdi Türkistandağı muzeyge tapsırudı jön dep taptım», – dedi.

Professordıñ sıylığına riza bolğan Janseyit Tüymebaev bwl karta jaña mwrajaydıñ törinde twratının, Türkistan qalası turalı jädigerler men arheologiyalıq baylıqtardı izdeu, jinau jwmıstarına atsalısatının jetkizdi. Sonday-aq, öñir basşısı ğalımdar men arheologtarğa, tarihşılar men ziyalı qauım ökilderine naqtı wsınıstardı ğana jazbaşa küyde tapsıru jöninde ötiniş bildirdi.

Türkistandağı keñeske qatısuşılar osı küni Otırar audanındağı «Otırartöbe» qalaşığına bardı. Aldağı uaqıtta bwl mañda sayahatşılarğa qolaylı jağday jasalmaq.

– Otırar qalaşığına kele jatqanda birneşe töbeler bar. Olardıñ bärine zertteu jürgizilui kerek. Kezinde Otırar ülken qala bolsa, sonıñ aynalasındağı auıldar oğan qızmet jasağan. Mısalı, «Altıntöbe» degen jerde osı şaharğa qajetti tiındardı, aqşalardı, äyelderge äşekey bwyımdarın basqan. Odan keyin «Jaman töbe» degen jerde maldı soyıp etin jiberip otırğan. «Şaqtı töbe» deydi. Onda pışaqtardı qayrağan. YAğni, aglomeraciya sol kezde bolğan. Qazir köne qalaşıqtı damıtuğa oblıs qazınasınan qarjı bölinip jatır. Sebebi, mwnda keletin turisterge tiisti jağday jasalu kerek. Negizinen, bwl aymaq keleşekte aşıq aspan astındağı muzey ispettes kelbetke ie boluı kerek, – dedi J.Tüymebaev.

Aldağı uaqıtta Otırardağı tarihi orındar Türkistanmen birge damıp, infraqwrılımı küşeymek. Osı arqılı audannıñ turistik äleueti artıp, ekonomikası köteriledi degen senim bar. Sebebi, Türkistannıñ damuı – twtas öñirdiñ damuı!

Ğabit SAPARBEKOV, Türkistan oblısı.

Suretterdi tüsirgen S.Mırzaliev.

 

 

 

 

 

Pikirler

pikir